آسیب شناسی مدارس هوشمند

عاطفه غفرانی

اهمیت آموزش و پرورش در شکل‌گیری آینده جامعه، ضرورت آسیب‌شناسی مستمر مدارس به ویژه مدارس نوظهور هوشمند را ایجاب می‌کند. هدف این پژوهش آسیب‌شناسی فنی- اجتماعی مدارس ابتدایی هوشمند دخترانه شهر قم براساس مدل سیستم فنی – اجتماعی است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها توصیفی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری این پژوهش 210 آموزگار مدارس ابتدایی هوشمند دخترانه شهر قم است. اندازه نمونه براساس جدول مورگان 132 نفر به دست آمده، سپس با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای تعداد آموزگاران هر ناحیه تعیین شده است. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق ساخته است. برای روایی پرسشنامه از شاخص نسبت روایی محتوایی (CVR) و تحلیل عاملی تاییدی (با استفاده از Amos22) و برای پایایی آن از آلفای کرونباخ استفاده شده است. میزان آلفای کرونباخ 982/0 به دست آمد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با آزمون‌های تی تک نمونه، تی زوجی وآنالیز واریانس یک راهه با استفاده از SPSS 16 انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد از دیدگاه آموزگاران، وضعیت این مدارس در مولفه‌های فنی و ساختار کمتر از پنج (متوسط)؛ و در مولفه‌های مدیریت، فرهنگ و اهداف در حد متوسط است و در هر پنج مولفه دارای آسیب است. از دیدگاه آموزگاران بین وضعیت موجود این مدارس و وضعیت مطلوب فاصله معنادار وجود دارد. بدین صورت که میانگین وضع موجود از میانگین وضع مطلوب کمتر است. افزایش ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات، به‌روزرسانی مستمر آن‌ها و افزایش آگاهی معلمان و والدین درباره مزایا و اهمیت بکارگیری فاوا در آموزش توصیه می‌شود.

واژگان کلیدی

آسیب‌شناسی، مدرسه هوشمند، سیستم فنی – اجتماعی، مدیریت، فرهنگ.

فصل اول کلیات پژوهش

1-1-      مقدمه

کیفیت آینده سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ملت ما به توانایی نسل جوانمان برای تبدیل شدن به عضو فعال اجتماعی بستگی دارد، کسی که می‌تواند چگونگی دسترسی به اطلاعات (و تعیین اهمیت آن)، مدیریت داده، نتیجه‌گیری منطقی و ارتباط یافته‌ها را درک کند. امروزه دانش‌آموزان به سطح بالاتری از مهارت‌های علمی، فنی، ارتباطی و اطلاعاتی به منظور عملکرد مؤثر در اجتماع نیاز دارند (ثانی‌ابراهیم، عبدالرزاق و عنایت‌الله[1]،2013: 827).

فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات (فاوا)[2] می‌توانند پاسخگوی این نیاز جوامع در جهت ارتقای مهارت‌های دانش‌آموزان باشند. «برنامه‌های کاربردی خلاق و نوآور فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات مدت مدیدی است که به عنوان ابزار بالقوه مهمی برای تقویت فرایند اصلاح آموزشی در جهت بهبود دسترسی به آموزش و کیفیت آموزش شناخته شده است. ظهور پرهیاهوی اینترنت در سال 1990، پیدایش انواع دستگاه‌های محاسباتی کم هزینه و افزایش نفوذ رایانه‌ها در سراسر جامعه آغازگر سیاست‌ها و پروژه‌های «فناوری اطلاعات و ارتباطات و آموزش و پرورش» در کشورهای در حال توسعه‌ی سراسر جهان شده که دانش‌آموزان را برای عصر اطلاعات آماده می‌کنند» (پتل[3]،2012: 91).

موضوع مدرسه هوشمند با تاکید بر دو اصل مهم یادگیری[4] در مدارس انگلیس آغاز شد (رشیدی،1386). مدرسه هوشمند مدرسه‌ای است که علاوه بر استفاده از امکانات فیزیکی مدرسه و برنامه‌هایی مانند سایر مدارس تلاش دارد تا با تجهیز به امکانات رایانه‌ای و فناوری‌های مربوطه، کنترل و مدیریت خود را بر این اساس مبتنی کند و محتوای اکثر دروس خود را الکترونیکی کرده و ارزشیابی و نظارت سیستم را هوشمند گرداند (شاه‌مرادی،1391).

در کشور ما مدارس هوشمند فعالیت خود را بیش از یک دهه پیش آغاز کرده‌اند. پیدایش چنین مدارسی فرایندهای آموزشی، پرورشی و اداری مدارس را دستخوش تغییر کرده‎ است. بنابراین ضروری است به منظور اثربخشی بیشتر به طور پیوسته وضعیت استفاده از فاوا در آموزش نه تنها در تجهیزات بلکه در تمام ابعاد بررسی شده و نواقص احتمالی آن مرتفع گردد.

از این رو پژوهش حاضر علاوه بر ارائه مبانی نظری و همچنین کنکاش در پژوهش‌های انجام شده در این زمینه، به بررسی وضعیت مدارس ابتدایی هوشمند دخترانه شهر قم از لحاظ فنی و اجتماعی می‌پردازد و در نهایت وجود شکاف میان وضع موجود این مدارس و وضع مطلوب آن‌ها را از دیدگاه آموزگاران بررسی می‌کند.

1-2-      بیان مسأله

تغییرات سریع جهانی، سهولت ارتباطات و انتقال دانش در سراسر دنیا افراد را به سوی تغییر سبک زندگی هدایت می‌کنند. یادگیری در حوزه‌های گوناگون جزء جدایی ناپذیر زندگی بشر است که خواه ناخواه با تغییر سبک زندگی دستخوش تغییر و دگرگونی می‌شود. یقیناً مدرسه به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای آموزشی و اولین نهاد آموزش رسمی که افراد با آن مواجه می‌شوند، نسبت به این تغییرات تاثیرپذیر خواهد بود. روش‌های سنتی تدریس در کلاس و مدیریت مدرسه به میزان زیادی جای خود را به روش‌های نوین داده‌اند.

فناوری اطلاعات و ارتباطات به عنوان یکی از تحولات اساسی جامعه امروز بر تغییر سبک زندگی و در نتیجه آن تغییر سبک آموزش مؤثر است. «فناوری اطلاعات و ارتباطات از طرق مختلفی در آموزش استفاده می‌شود، برای مثال برای کسب مهارت‌های فاوا جهت افزایش دانش به دانش‌آموزان، مدیریت و کنترل سیستم مدرسه، در آموزش به عنوان آموزش الکترونیکی که شکلی از آموزش برخط مبتنی بر وب است تا دانش‌آموزان بدون حضور فیزیکی در کلاس درس از طریق اینترنت، اینترانت یا اکسترانت با دروس در ارتباط باشند، ... . رایانه‌ها در یاددهی یادگیری دانش‌آموزان و معلمان بسیار مفیدند. فاوا مهارت‌های اجتماعی را تقویت می‌کند. استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش نقش چشمگیری در جنبه آموزشی هم برای دانش‌آموزان و هم برای معلمان ایفا می‌کند که موجب بهبود حضور و توجه دانش‌آموز به مدرسه می‌شود و همچنین به معلمان کمک می‌کند تا بتوانند کلاسی تعاملی خلق کنند و دروس را برای دانش‌آموزان جذاب‌تر کنند» (بکر[5]، 2014: 4).

برای اولین بار در «سال 1984 دیوید پرکینز و همکارانش در دانشگاه هاروارد، طرح مدارس هوشمند را به عنوان تجربه‌ای نوین در برنامه‌های آموزش و پرورش، با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات ارائه نمودند» (مرکز آمار و فناوری، 1391الف : 12). مدرسه هوشمند سازمانی است یادگیرنده که در آن نسلی خلاق و توانمند در عرصه‌های زندگی و توانا در خلق دانش تربیت می‌شوند (یزدیخواه،1390: 27).

در چندسال اخیر کشور ما نیز با این چالش مواجه شده و درصدد تغییر الگوهای آموزشی و تطبیق آن با تغییر جهانی آموزش از طریق بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در مدارس برآمده ‌است. ....


[1]Sani Ibrahim, Abdul Razak & Kenayathulla

[2] Information and Communication Technology (ICT)

[3] Patil

[4] دو اصل مهم یادگیری شامل: 1- یادگیری محصول تفکر است و تمام دانش‌آموزان توان یادگیری تفکر منطقی را دارند. 2- یادگیری باید با درک عمیق همراه باشد، درکی که خود حاصل به کاربستن دانش به صورت منعطف و فعال است (رشیدی، 1386).

[5] Bakare


منبع: غفرانی، عاطفه (1395). پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی- دانشگاه تهران-پردیس فارابی

/ 0 نظر / 220 بازدید